امر به معروف و نهي از منكر،شرایط و فواید
1. معنای معروف و منکر
در احکام دین به تمام واجبات و مستحبات «معروف» و به تمام محرمات و مکروهات «منکر» گفته میشود.
امر به معروف و نهی از منکر، واجب کفایی است که اگر افرادی به قدر کفایت به آن اقدام کنند، تکلیف از دیگران ساقط میشود و اگر با فراهم بودن شرایط، همه افراد آن را ترک کرده باشند، همه آنها ترک واجب کردهاند. (آموزش فقه مطابق با فتاوای مراجع معظم تقلید، ص 224)
2. شرایط امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر دارای شرایطی میباشد که برخی از این شرایط واجب هستند. بنابراین در صورت وجود شرایط واجب، امر به معروف و نهی از منکر واجب میشود و در غیر این صورت تکلیف ساقط است.
2-1. شرط اول
کسی که امر یا نهی میکند، بداند آنچه را که دیگری انجام میدهد حرام است و آنچه را ترک کرده، واجب است. پس بر کسی که نمیداند کاری که دیگری انجام میدهد حرام است یا نه، جلوگیری واجب نیست.
2-2. شرط دوم
احتمال بدهد امر یا نهی او تاثیر دارد؛ بنابراین اگر میداند تاثیر ندارد، امر و نهی واجب نیست.
2-3. شرط سوم
شخص گناهکار اصرار بر ادامه گناه داشته باشد. پس اگر معلوم شود یا گمان کند یا احتمال صحیح بدهد که گناهکار بنای ترک عمل را دارد و دوباره تکرار نمیکند یا موفق به تکرار نمیشود، امر و نهی واجب نیست.
2-4. شرط چهارم
امر و نهی، سبب ضرر جانی یا آبرویی یا ضرر مالی قابل توجه، به خودش یا نزدیکان و یاران و همراهانش، یا سایر مؤمنان نشود. (همان، ص 244)
3. فواید امر به معروف و نهی از منکر
بنابر آیات و احادیثی که در مطالب بعدی گفته خواهد شد، معلوم میشود که امر به معروف و نهی از منکر از کارهایی است که نزد خداوند متعال از مقام ومرتبه بالایی برخوردار است.
هرکاری که در راه خداوند متعال انجام شود، یقیناً دارای پاداش و اجر و همچنین فواید زیادی است. بنابراین امر به معروف و نهی از منکر نیز دارای فوائد زیادی است که درباره چند مورد آنها مطالب ارائه خواهد شد.
3-1. عدم مرگ ناگهانی
مرگ ناگهانی، مرگی است که به خاطر وجود گناهان گریبان انسان را میگیرد.
یکی از ویژگیهای امر به معروف و نهی از منکر این است که از مرگ ناگهانی و زودرس جلوگیری میکند.
امیرالمؤمنین امام علی(ع) در این باره میفرمایند: «اِعْلَمُوا أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ لَايُقَرِّبَانِ أَجَلًا» «بدانید که امر به معروف و نهی از منکر مرگ را نزدیک نمیکند» (حسین بن سعید کوفی اهوازی، زاهد كيست؟ وظيفهاش چيست؟ / ترجمه الزهد ص250)
3-2. عدم تسلط بدخواهان
یکی دیگر از ویژگیهای عمل کردن به امر به معروف و نهی از منکر این است که دشمنان و بدخواهان نمیتوانند بر شخصی که امر به معروف و نهی از منکر کرده غالب و چیره شوند ولی اگر امر به معروف و نهی از منکر انجام نشود، خلاف این امر رخ میدهد و پیروزی دشمنان و بدخواهان را به دنبال دارد.
امام باقر(ع) در این باره میفرمایند: «هرگاه امر به معروف و نهى از منكر نكنند و پيروى از نيكان خاندان من ننمايند، خدا بدان آنها را بر آنها مسلّط گرداند و نيكان آنها دعا كنند، براى آنها اجابت نشود» (اصول الكافي، ج 5، ص375 و محمّد بن مقصود علی مجلسی، لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقيه، ج5، ص302)
3-3. عدم قطع شدن رزق
عدم قطع شدن رزق یکی دیگر از ویژگیهای امر به معروف و نهی از منکر میباشد. چنانکه امیر المؤمنین امام علی(ع) میفرمایند: «اعْلَمُوا أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ لَايُقَرِّبَانِ أَجَلًا، وَ لَايَقْطَعَانِ رِزْقا» «بدانید که امر به معروف و نهی از منکر مرگ را نزدیک نمیکند و رزق را قطع نمیگرداند» (زاهد كيست؟ وظيفهاش چيست؟ / ترجمه الزهد ص250)
3-4. از نشانههای مؤمن است
یکی از ویژگیهای امر به معروف ونهی از منکر این است که در افراد مؤمن وجود دارد و از نشانههای افراد مؤمن و با خدا است. چنانکه در کتاب «اسرار آل محمد عليهمالسلام/ ترجمه كتاب سليم» آمده است که: «امر به معروف و نهى از منكر از نشانههای مؤمن است» (سلیم بن قیس هلالی، اسرار آل محمد عليهمالسلام/ ترجمه كتاب سليم، ص542)
3-5. محکم شدن کمر مؤمن و به خاک مالیده شدن بینی فاسق
امر به معروف و نهی از منکر میتواند موجب شکست افراد فاسق شود و افراد مومن را در بین سایر افراد سربلند گرداند. این امر یکی از ویژگیهای بارز امر به معروف ونهی از منکر است.
امیرالمؤمنین امام علی(ع) در این باره میفرمایند: «هر كس امر به معروف كند كمر مؤمن را محكم مىكند، و هر كس نهى از منكر كند بينى فاسق را به خاك مىمالد» (همان، 260)
3-6. شریک شدن در ثواب کار امر شده
یکی دیگر از ویژگیهای چشمگیر و بسیار مهم امر به معروف این است که اگر انسان کسی را به کار نیکی امر کند، با انجام دهنده آن کار در ثواب شریک میشود. در همین راستا الخصال/ ترجمه جعفرى؛ ج1؛ ص211
سكونى از امام صادق(ع) و او از پدرانش از على(ع) نقل مىكند كه پيامبر خدا(ص) فرمود: «هر كس امر به معروف يا نهى از منكر كند و يا به خيرى راهنمايى كند و يا به آن اشاره كند در ثواب آن شريك است و هر كس به چيز بد فرمان دهد يا به آن راهنمايى كند و يا اشاره كند، در گناه آن شريك است» (الخصال/ ترجمه جعفرى، ج1، ص211)
در احکام دین به تمام واجبات و مستحبات «معروف» و به تمام محرمات و مکروهات «منکر» گفته میشود.
امر به معروف و نهی از منکر، واجب کفایی است که اگر افرادی به قدر کفایت به آن اقدام کنند، تکلیف از دیگران ساقط میشود و اگر با فراهم بودن شرایط، همه افراد آن را ترک کرده باشند، همه آنها ترک واجب کردهاند. (آموزش فقه مطابق با فتاوای مراجع معظم تقلید، ص 224)
2. شرایط امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر دارای شرایطی میباشد که برخی از این شرایط واجب هستند. بنابراین در صورت وجود شرایط واجب، امر به معروف و نهی از منکر واجب میشود و در غیر این صورت تکلیف ساقط است.
2-1. شرط اول
کسی که امر یا نهی میکند، بداند آنچه را که دیگری انجام میدهد حرام است و آنچه را ترک کرده، واجب است. پس بر کسی که نمیداند کاری که دیگری انجام میدهد حرام است یا نه، جلوگیری واجب نیست.
2-2. شرط دوم
احتمال بدهد امر یا نهی او تاثیر دارد؛ بنابراین اگر میداند تاثیر ندارد، امر و نهی واجب نیست.
2-3. شرط سوم
شخص گناهکار اصرار بر ادامه گناه داشته باشد. پس اگر معلوم شود یا گمان کند یا احتمال صحیح بدهد که گناهکار بنای ترک عمل را دارد و دوباره تکرار نمیکند یا موفق به تکرار نمیشود، امر و نهی واجب نیست.
2-4. شرط چهارم
امر و نهی، سبب ضرر جانی یا آبرویی یا ضرر مالی قابل توجه، به خودش یا نزدیکان و یاران و همراهانش، یا سایر مؤمنان نشود. (همان، ص 244)
3. فواید امر به معروف و نهی از منکر
بنابر آیات و احادیثی که در مطالب بعدی گفته خواهد شد، معلوم میشود که امر به معروف و نهی از منکر از کارهایی است که نزد خداوند متعال از مقام ومرتبه بالایی برخوردار است.
هرکاری که در راه خداوند متعال انجام شود، یقیناً دارای پاداش و اجر و همچنین فواید زیادی است. بنابراین امر به معروف و نهی از منکر نیز دارای فوائد زیادی است که درباره چند مورد آنها مطالب ارائه خواهد شد.
3-1. عدم مرگ ناگهانی
مرگ ناگهانی، مرگی است که به خاطر وجود گناهان گریبان انسان را میگیرد.
یکی از ویژگیهای امر به معروف و نهی از منکر این است که از مرگ ناگهانی و زودرس جلوگیری میکند.
امیرالمؤمنین امام علی(ع) در این باره میفرمایند: «اِعْلَمُوا أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ لَايُقَرِّبَانِ أَجَلًا» «بدانید که امر به معروف و نهی از منکر مرگ را نزدیک نمیکند» (حسین بن سعید کوفی اهوازی، زاهد كيست؟ وظيفهاش چيست؟ / ترجمه الزهد ص250)
3-2. عدم تسلط بدخواهان
یکی دیگر از ویژگیهای عمل کردن به امر به معروف و نهی از منکر این است که دشمنان و بدخواهان نمیتوانند بر شخصی که امر به معروف و نهی از منکر کرده غالب و چیره شوند ولی اگر امر به معروف و نهی از منکر انجام نشود، خلاف این امر رخ میدهد و پیروزی دشمنان و بدخواهان را به دنبال دارد.
امام باقر(ع) در این باره میفرمایند: «هرگاه امر به معروف و نهى از منكر نكنند و پيروى از نيكان خاندان من ننمايند، خدا بدان آنها را بر آنها مسلّط گرداند و نيكان آنها دعا كنند، براى آنها اجابت نشود» (اصول الكافي، ج 5، ص375 و محمّد بن مقصود علی مجلسی، لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقيه، ج5، ص302)
3-3. عدم قطع شدن رزق
عدم قطع شدن رزق یکی دیگر از ویژگیهای امر به معروف و نهی از منکر میباشد. چنانکه امیر المؤمنین امام علی(ع) میفرمایند: «اعْلَمُوا أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ لَايُقَرِّبَانِ أَجَلًا، وَ لَايَقْطَعَانِ رِزْقا» «بدانید که امر به معروف و نهی از منکر مرگ را نزدیک نمیکند و رزق را قطع نمیگرداند» (زاهد كيست؟ وظيفهاش چيست؟ / ترجمه الزهد ص250)
3-4. از نشانههای مؤمن است
یکی از ویژگیهای امر به معروف ونهی از منکر این است که در افراد مؤمن وجود دارد و از نشانههای افراد مؤمن و با خدا است. چنانکه در کتاب «اسرار آل محمد عليهمالسلام/ ترجمه كتاب سليم» آمده است که: «امر به معروف و نهى از منكر از نشانههای مؤمن است» (سلیم بن قیس هلالی، اسرار آل محمد عليهمالسلام/ ترجمه كتاب سليم، ص542)
3-5. محکم شدن کمر مؤمن و به خاک مالیده شدن بینی فاسق
امر به معروف و نهی از منکر میتواند موجب شکست افراد فاسق شود و افراد مومن را در بین سایر افراد سربلند گرداند. این امر یکی از ویژگیهای بارز امر به معروف ونهی از منکر است.
امیرالمؤمنین امام علی(ع) در این باره میفرمایند: «هر كس امر به معروف كند كمر مؤمن را محكم مىكند، و هر كس نهى از منكر كند بينى فاسق را به خاك مىمالد» (همان، 260)
3-6. شریک شدن در ثواب کار امر شده
یکی دیگر از ویژگیهای چشمگیر و بسیار مهم امر به معروف این است که اگر انسان کسی را به کار نیکی امر کند، با انجام دهنده آن کار در ثواب شریک میشود. در همین راستا الخصال/ ترجمه جعفرى؛ ج1؛ ص211
سكونى از امام صادق(ع) و او از پدرانش از على(ع) نقل مىكند كه پيامبر خدا(ص) فرمود: «هر كس امر به معروف يا نهى از منكر كند و يا به خيرى راهنمايى كند و يا به آن اشاره كند در ثواب آن شريك است و هر كس به چيز بد فرمان دهد يا به آن راهنمايى كند و يا اشاره كند، در گناه آن شريك است» (الخصال/ ترجمه جعفرى، ج1، ص211)
+ نوشته شده در شنبه بیست و چهارم مهر ۱۳۹۵ ساعت 9:52 توسط راضیه عباسی
|
